Баяртогтохын Батрэгзэдмаа

Уран зохиол сонирхогчдод

Б.Батрэгзэдмаа: Муу зохиолд театр гэдэг хувцас ємсгєж арайхийн аварч байна

2008-10-03 16:15:16
YЖАТ Чингис хааны тухай тун муухан дуугарлаа
-Та Зохиолчдын хорооны удирдах зєвлєлд жvжгийн зохиолчдыг тєлєєлж сонгогдсон. Театрт саяхнаас утга зохиолын эрхлэгчээр оржээ. Энэ газарт хэр нєлєєлж чадаж байна вэ?
-Ямартай ч сонгуульт ажил бол vvрэг, хариуцлага. Уран бvтээлд хандах хандлага маань хариуцлага болж хувирсан. Зохиолчдын итгэл, санал надад гарцаагvй vvрэх ёстой хvнд ачаа, бас хvндэтгэл бий болгожээ гэж бодож байна. Жvжгийн зохиол гэдэг театрын амин сvнс. Бурхны авралаар vvрэг, хариуцлага хvлээсэн, єрєвдєм хvн би театртай холбогдоно гэдэг том аз завшаан шvv. Зохиолчдынхоо бvтээлийг YЖАТ-ын уран сайхны зєвлєлд оруулах, сонголт хийх боломж олгох, хэлэлцvvлэх эрх олж байна гэсэн vг л дээ. Гэхдээ нєлєєлнє гэдэг таны асуултыг єєртєє илvv гvнзгий тусгаж авбал боломж муу байна гэж хэлэх байна. Ер нь нєлєє бvхий байх ёстой гэдэг нь зайлшгvй.
-Хамгийн сvvлд театрт тавьсан хоёр жvжгийн зохиолын сонголтын талаар Та юу гэж хэлмээр байна?
-YЖАТ-ын уран сайхны бодлогод халдах зоригийг би єєрєєсєє шаардах хэрэгтэй болж байнаа даа. Бєх зvрх гаргах гэдэг билvv. Яг тvvн шиг. Би YЖАТ, Монгол кино vйлдвэр хоёрыг Монголын урлагийн хоёр том тєв гэж боддог. Монгол кино vйлдвэр маань “Цогт тайж”, “Мандухай цэцэн хатан”, “Мєнх тэнгэрийн хvчин дор” зэрэг єргєн дэлгэцийн олон том бvтээлийг туурвиж ард олноо баясгасан. YЖАТ маань дєнгєж саяхан “Тэмvvжиний бага нас”, “Жамух” жvжгvvдийг тайзнаа тавилаа. Тэгэхдээ зохих ёсоор дуугарч чадсангvй. Тvvхэнд ил vлдсэн хаадын тухай уран бvтээлийг єндєр зэрэглэлд авч vзэхийг хvсч байна л даа. Тийм ч байх ёстой.
-Танай театр анх удаа л Чингис хааны тухай дуугарч буй нь энэ биз дээ?
-Тийм ээ, анх удаа. Гэхдээ тун муухан дуугарлаа. Театр нь дэлгэцийн бvтээлээс амьд харилцаагаараа давуу, орон зайн илvv шийдэл, сэтгэлгээний чєлєєт илэрхийлэлтэй, дэлгэцийн хатуу теоремоос салж чаддаг урлаг шvv дээ. Миний бодлоор Чингисийг бvтээсэн уран бvтээлчдийн бvтээлд эсрэг байр суурьтай, єєрийнхєєрєє дуугарахыг хvсэгч уран бvтээлчдийн том амбиц гарч ирж, ёстой л уулыг нурааж, усыг эргvvлнэ гэдэг хvчирхэг ааш, араншингийн илэрхийлэл vзэгдэнэ гэж санасан юм. Кино зохиолоос ємнє жvжгийн зохиол тvлхvv хєгжиж, жvжгийн зохиолын драматургээс кино зохиолууд иш vндсээ авсан байдаг. Гэтэл бий болсон киноноос ч долоон дор жvжгийн зохиол тавигдаж буй нь харамсалтай байна. “Мєнх тэнгэрийн хvчин дор” кино жvжгийн зохиолын дамжлагыг дайраагvйгээс кино зохиолд нь драматург илт дутсан.
Тайзан дээр жинхэнэ дvрийн шалгарал явагдаж сая кино бvтэхэд том єгєєш болдог. Театр, кино хоёр бие биеэ нєхєж орших таталцалтай. Надаас илvv нарийн учрыг нь мэдэх ёстой соёлын бодлого хариуцсан Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам ч тайз, дэлгэцийн урлагт ялгаваргvй хандаж, кинонд санхvvгийн дэмжлэг єгдєг шиг театрт бас єгєх ёстой. Энэ удаагийнхыг харвал тєр, засагт театр гэнэт хэрэгтэй болж, Чингис хааны ойд уран бvтээлчдийг ашиглах маягтай хандаж байх шиг санагдлаа. Yнэхээр БСШУЯ тvvхээ, театрыг, Монголын урлагийг хvндэлдэг байсан бол театрыг ингэж тvлхэмгvй юм, эсвэл ерєєсєє хvндэлдэггvй юм болов уу.
С.Жаргалсайханы энэ хоёр жvжигт жvжгийн зохиолын сvг, сvvдэр ч алга
-”Их хєлгєн туульс” гэж хаадын тухай цуврал жvжиг тавигдах гэж буй гэсэн. С.Жаргалсайханы “Тэмvvжиний бага нас”, “Жамух” жvжгvvд эхлэл нь мєн vv?
-Мєн байж болохгvй. С.Жаргалсайханы “Тэмvvжин”, “Жамух” жvжгийн зохиолууд ердєє л “Монголын нууц товчоо”-г тайзан дээрээс уншсан уншлага. Энд жvжгийн зохиолын бvтэц гэж нарийн яриад ч яахав. Жvжгийн зохиолын сvг, сvvдэр ч байгаагvй. Ядахдаа С.Жаргалсайхан “Гамлет”-ыг уншсан байлгvй дээ. Шууд хэлэхэд жvжгийн зохиол огт биш. Энэ хатуу vнэн. Би тайлбарлалтай биш. Тэгээд бvтсэн жvжиг нь инкубаторт байгаа хvvхэд шиг єрєвдєлтэй. Миний хэлсэн vгэнд уран бvтээлчид нь эмзэглэнэ. Эмзэглэх ч хэрэгтэй. Яагаад гэвэл Чингис хаан, Гvр хаан Жамух бол би биш. Монголын хаад байхгvй юу. Энэ бол уран бvтээлчдийг цаг ямагт сvрдvvлж, бас даллан дуудаж байдаг сvр хvч. Дуртай хvн тvvгээд идчихдэг бутны жимс биш. Нуулгvй хэлэхэд би зохиолуудаас нь ичсэн. Харин найруулагч Б.Баатар, зураач Санжаасvрэн хоёр ядмагхан зохиолд театр гэдэг хувцсыг ємсгєж, живсэн хvнийг эрэг дээр гаргахтай адил арайхийн аварсан. Зохиолын мууг найруулагч, зураач хоёр тайз, найруулгаар халхалж єнгєрєєлєє. Энд зориуд тэмдэглэж хэлэхэд Санжаасvрэн зураачид би алга ташсан шvv. Юу гэвэл, Монголын хаадын тэмцэл ордны амьдрал биш юм. Нvvдэл шvv дээ. Тvvнийг тайзаар гаргаж чадсан. Yvнийх нь тєлєє зураачийг шагнах ч хэрэгтэй. Нэг бvтээлд бусдын хийсэн зvйл vгvйсгэгдэж болохгvй биз дээ.
(Yргэлжлэлийг PDF файлаас уншина уу)
Ангилал : Миний тухай | Нийтэлсэн : Б. Батрэгзэдмаа | Уншсан (381) | Сэтгэгдэл ( 0 ) | Дэлгэрэнгүй

Яруу найрагч, зохиолч Б.Батрэгзэдмаа: Үхэх агшинг тачаалын дээд цэг гэж хэлсэн байдаг

2008-10-03 15:46:08
“Би хүсэхгүй байна”, “Хорионыхон”, “Миний хайрыг хүлээ”, “Хаалганы өмнө” гээд олон жүжгээрээ тэр олны танил болсон. “Батрэгзэдмаагийн зохиол...” гээд л үе үе зурагтаар унших рекламны цаана, орчин үеийн, ээдрээ бүхий бас нэгэн шинэ зохиол гарлаа гэсэн утга давхар агуулагдана. Түүнийг сайн зохиолч гэдэг юм билээ.

 
-Та одоо юу хийж байна?
-Гэрт нэг роман бичиж байгаа. Сая Хувьсал продакшний захиалгаар залуучуудад зориулсан “Миний хайрыг хүлээ” нэртэй жүжиг бичлээ.

-Захиалгаар зохиол бичих хэцүү юу?
-Ерээд оноос хойш утга зохиолд орсон залуус бид мэргэжлийн зохиолчийн хэмжээнд хүрсэн гэж үзэж байна. Тиймээс тодорхой хүмүүст зориулсан зохиолыг бичихгүй байх арга алга. Нийгмээс, залуучуудаас захиалж байна. Гэхдээ захиалгын зохиол бичнэ гэдэг их хүнд. Зохиогчийн оюун санаанд бүтсэн зохиол бичихэд өөрт их амар байдаг. Захиалгын зохиол гэдэг бол яг үнэндээ буу тулгаж байгаа юм шиг л байдаг. Гэхдээ энэ жүжгийн хувьд Хувьсал продакшнаас “залуучуудад зориулсан” гэдэг үгийг л хэлсэн. Түүнээс тийм жүжигчин, тэр дүрд нь гэж захиалаагүй. Өнөөгийн нийгэмд залуусын амьдралын талаар бичихгүй байж болохгүй гэдэг үүднээс бичсэн.

-Захиалгагүй тохиолдолд Батрэгзэдмаа зохиолдоо энэ нийгмийг яаж дүрслэх бол?
-Өөрийн бичсэн зохиолууд ширээн дээр байна. Тэд маань нийгэмд захиалга болоод ирж чадахгүй байна. Яагаад гэхээр, драмын урлаг гэдэг хүнд урлаг. Ном шиг шууд аваад уншчихдаггүй. Мөнгө зарцуулдаг, хөдөлмөр зарцуулдаг. Хийж байгаа хүмүүс нь ашиг орлоготой ажиллахыг хүсдэг. Тийм учраас миний бичсэн зарим зохиолууд тайзан дээр гараагүй. Миний “Хаалганы өмнө” жүжгийн зохиол маань нээгдээд л, хаагдсан. Тиймээс ширээн дээр байгаа зохиолуудыг маань яг тийм хувь тавилан хүлээж байгаа байх. Нийгмийн өнөөгийн байдал тийм бүтээлийг үзэгчдэд хүргэх боломжгүй болгож байна.

-Жүжгийн зохиол бичнэ гэдэг бусад уран бүтээлийн жанруудаас өөр үү?
-Бүгд л хүний оюун санаанаас гарч байгаа. Ганцхан бичлэгийнхээ хувьд өөр. Жүжгийн зохиол гэдэг диалогоор орчин, ертөнцийг тодорхойлдог. Жанрынхаа хувьд бол хүнд төрөл. Шүлэг гэхэд л нэг удаагийн сэтгэл хөдлөлөөр бичдэг бол, жүжиг гэдэг маш удаан хугацааны бодомж, философи байдаг.

-Таны зохиол таны дотоод ертөнц үү, эсвэл нийгмийн захиалга уу?
-Ер нь бол зохиолч өөрийнхөө дал, наян хувийг бичдэг гэж ярьдаг л даа. Тэр үнэн байх гэж боддог.

-Та жүжгийн зохиолынхоо аль талын дүр байдаг вэ?
-Тийм зүйл байхгүй л дээ. Зохиол бол хүмүүс тухайн өгөгдсөн асуудлаас хэрхэн гарахав гэдэг бодлого байдаг. Тиймээс тэр бодлогын үүднээс бичнэ. Ер нь энэ дүр бол би юмаа гэж зохиолыг бичиж байгаагүй юм байна.

-“Дулмаа бол би. Энэ тохиолдолд би нөхцөл байдлаас ингэж гарна” гэж боддог юм байх гэж бодохгүй юу?
-Зохиолч хүн амьдралыг хөндлөнгөөс хараад сурчихдаг. Тодорхой нөхцөл байдлуудад хүмүүсийн асуудалд хандаж байгаа олон олон хандлагуудыг зохиолынхоо утгат тохируулж, аль ашигтайг нь авч бичдэг.

-Таны зохиол дахь сексийн хандлага?
-Харилцаа гэдэг бүхэлдээ секс юм. Махбодын гэж байна, оюун санааны гэж байна. Сэтгэл зүрхний гэж байна. Энэ бүхэн бүгдээрээ л бид бүхний секс гэж боддогтой нэг мөн чанартай. Хүнд аймшигтайгаар уурлана гэдэг нөгөө талаасаа тачаадаж байгаагийн хэлбэр байдаг. Тийм болохоор тэрийг нэг талдаа секс ч гэж хэлж болохоор. Маш их уурлаж, бухимдах, тэр хүнийг хазахаас ч буцахгүй байдалд орох гэдэг чинь секс. Ер нь бол би сексийг хөдлөл гэж боддог учраас энэ бол бүхий л хэлбэрт байдаг зүйл. Физиологийн хувьд биемахбодын шүргэлцээн гэдгээсээ нэг өөр, үг хэлний шүргэлцээн гээд энэ бүгд хоорондоо нэг их өөр асуудлууд биш л дээ. Би хүний харилцаа бүхэн байгалийн инстинктэн дээрээс үүдэлтэй гэж боддог.

-Сонирхолтой л юм. Уурыг тачаалтай зүйрлэж байгааг анх удаа л сонслоо.
-Эрос гэж ярьдаг даа. Хүмүүсийн харилцаа бол бэлгийн чанартай байдаг. Эр эм бэлгийн харилцаа, эр эм хүмүүсийн хоорондын харилцаа өөр, хоёр эмэгтэй хүмүүсийн харилцаа бас өөр. Амьдрал өөрөө бүхэлдээ тийм эрос шинжин дээр тогтдог. Тийм учраас жүжгийн зохиолд ч гэсэн бүхэлдээ тийм дүр зураг бууж байдаг. Тэрийг би махбодын гэдгээс арай өөрөөр үзэж байна л даа.

-Хүн ямар үед төгс байдаг юм бэ?
-Үхэх үед л төгс байдаг. Өөр... мэдэхгүй ээ. Хүн үхэх үедээ л төгс байдаг гэж би боддог. Сүнсээ мэдэрдэг ч юм уу, эрх чөлөөгөө бүрэн ойлголтоор нь мэдэрдэг ч юм уу? Үхэх агшин бол дур тачаалын дээд цэг гэж хэлсэн үг ч байдаг.

-Таны яриаг уншсан хүн “энэ эмэгтэй ямар тачаангуй хүн бол оо” гэж бодох байх?
-Би чамд хэлсэн шүү дээ. Тачаал гэдэг чинь үнсэлдэж, үнгэлдэх гэхээсээ илүү харилцаа. Хүнтэй харилцана гэдэг ямар нэгэн тачаалд хүрч байна аа л гэсэн үг. Тэр тачаалын хэлбэрийг заавал эр эмийн гэдэг утган дээр аваачиж тавихгүй. Чамтай ярихыг хүснэ, хүсэл төрнө гэдэг бол тэр л хэлбэр. Одоо манайхны үгийг тэр чигээр нь ойлгож, нэг сэтгэлгээгээр харна гэдэг их буруу. Үг өөрөө амьтай, хөдөлгөөнтэй зүйл. Маш олон талт хэлбэртэй. Жишээлэхэд л “сайн уу” гэдэг үгийг уур бухимдлаар, үзэн ядалтаар гээд янз бүрийн хэлбэрээр хэлж болдог. Үхэхийнхээ өмнө “сайн уу” гэж хэн нэгэнтэй ч юм уу, бурхантай ч мэндэлж болно. Үг гэдэг цаг хугацаа, орон зайн дотор өөрийнхөөрөө биежиж байдаг. Хүмүүс яадаг вэ гэхээр, секс гэхээр шууд махбодынхоор ойлгодог. Энэ нь оюун санааны бүтээл туурвидаг бидэнд маш хүчтэй цохилт болдог. Ямар сайндаа одоо тачаангуй эмэгтэй болж хувирах нь байна шүү дээ. Үгийг зохиолчид өөрсдийнхөө ертөнцөд хүлээж авдаг. Аливаа зүйлийг хэтэрхий бодит байдлаар тусгаад ирэхээр хүмүүсийн харьцаа явцуу болж байдаг, тийм байдлаас яавч олигтой зүйл гардаггүй. Хүмүүс мөхөл руугаа л явдаг. Зохиолчид бол үүнээс өөр зүйл рүү тэмүүлж байдаг учраас оюун санааны амьдрал нь арай өөр байдаг.  

-Таны ширээний зохиол хэзээ хүмүүст хүрэх вэ?
-Мэдэхгүй байна. Хүрэхгүйгээр ч үрэгдэж болох юм. Миний “Далавчтай эх” гэдэг зохиол байдаг. Их хүнд зохиол. Энэ зохиол дээр би өөртөө итгэлтэй байж чадна. Драмын жүжгийн зохиолын урлагт нилээн өөр зүйл хийсэн. Гэхдээ одоо бол надаас өөр уншигчгүй, надаас өөр үзэгчгүй ширээн дээр хэвтэж байна. Бүх юмыг нэг л утгаар ойлгодог тэр байдал үргэлжлээд л байвал тэр зохиол ширээн дээр үхнэ. Хэзээ нэгэн цагт арай өөр, оюунлаг амьдрал руу чиглэвэл тэр зохиол тавигдах л байх.

-Та ямар үедээ жаргалтай байдаг вэ?
-Зохиол бичиж байх үед ч бас жаргалтай байдаг шүү.

-Гунигтай зохиол бичвэл?
-Зохиол бичнэ гэдэг чинь бодит ертөнцөөс гарчихаж байна гэсэн үг л дээ.

-Нэг зохиолд орчихлоо гэхэд үргэлж л түүнийгээ бодож байдаг уу?
-Мэдээж сэтгэлдээ тээж л байна. Гэхдээ цаг ямагт хүн нэг юмыг бодох чадваргүй шдээ. Хүн хоол иднэ, цай ууна. Хөндлөнгөөс “хөөш чи” гэхэд хүртэл анхаарал сарнина.

-Ямар үед онгод орох вэ?
-Мэдэхгүй ээ... бурхан толгой дээр цагираг авчираад тавьчихсан үед юм болов уу?

-Бурханд итгэдэг үү?
-Би оюун ухаанд итгэдэг учраас итгэнэ. Энэ бол оюуны амьдрал. Бурхан гэдэг чинь бүтээгчийн тухай ойлголт шүү дээ. Би өөрийгөө барьж босгоогүй гэдэг үнэн үү? Миний гар энэ байна, миний хөл энд байна, би зүрхээ эндээ хийчихье гээд. Тэгэхээр энэ бүхнийг бүтээдэг ямар нэгэн хөдлөл байна аа даа? Тийм оршихуй байна. Тэгэхээр би түүнд итгэхээс өөр аргагүй. Хүн гэдэг чинь хар нүдэндээ л итгэдэг тийм хөгийн амьтан шүү дээ.

-Бүтээгч гээд яриад байх чинь. Христийнхэн шиг?
-Тээр. Дахиад нөгөө үгээ хөөцөлдөж байна. Бүтээгч гэдэг чинь хэвлий дотор үр бүтэхийг бүтээх гэдэг үгээр ярина биз дээ. Үгийг нэг үгээр л хүлээж авахыг болих хэрэгтэй л дээ.

-За за больё. Та цаг хугацааны талаар өөрийн бодлоо яриач?
-Цаг хугацаа гэдэг асар том ойлголт. Гётегийн нэг үгэнд би их хайртай. “Цаг хугацаа чи зогсооч” гэж. Мөнхийн ойлголтын эсрэг дуугарна гэдэг том сэтгэлгээ л дээ. Юутай ч би одоо амьд цаг хугацаанд байна. Үхсэний дараа үхлийн цаг хугацааг мэдрэх байх. “Хаалганы өмнө” зохиолдоо би цаг хугацааны талаар тусгасан. Бид өдөр бүхэн төрж, өдөр бүхэн үхдэг. Тийм болохоор үхэл бол үргэлж танил гэж санагддаг.

-Монгол гэдэг бусдаас сайхан сэтгэл гэдгээр ялгардаг шиг санагддаг.
-Аливаа юмыг олон талаас нь харах тусам сайхан сэтгэл өөрөө бүтэж байдаг. Юмыг нэг л талаас нь хараад байвал тэр дандаа сүйрэл рүү хөтөлж байдаг. Энэ муу хүн гэж хараад байвал тэр муу л хүн. Гэтэл ертөнц дээр муу хүн гэж байхгүй шүү дээ. Тэгэхээр манай монгол хүмүүс хүнийг хүндэлж хардаг байхгүй юу. Тэр том газар нутагт амьдардаг. Хүн ховор явдаг. Тэгээд уулзалдахаараа бие биенийгээ “хүн ирлээ” гэж хүлээж авдаг учраас хүмүүсийн харилцаа гарч ирдэг. Тиймээс бие биенээ хүндлэх сэтгэлүүд төрж байдаг. Одоо бол байдал өөр болж л дээ. Хэт их хүний бөөгнөрөл бас нөгөө талдаа хүмүүсийг зүгээр нэг эд бараа хардагтай адилхан тийм байдал руу түлхэж байна. Монгол хүн яагаад сайхан сэтгэлтэй байдаг вэ гэхээр ийм том уудам газар нутагт цөөхүүлээ амьдардаг учраас шүү дээ. Энэ нийгэм өөрөө хүний сайхан чанарыг тээрэмдэн үгүй хийж байна.

-Хайр гэж юу юм бэ?
-Би энэ зохиолдоо хайр гэдгийг ойлгохоо байчихсан тухай бичсэн. Энэ үе хайр гэдгийг ерөөсөө ойлгохоо больчихсон. Хайрлах гэдэг жижүүрийн ойлголт болчихжээ. Бидний дээд ойлголтоор бодож явдаг хайр гэдэг зүйл өнөөдөр балчигт уначихаж. Зарим тохиолдолд бие биенийхээ нэрийг мэдэж амжаагүй хирнээ л бэлгийн ажил хийгээд явж байна. Залуучууд шөнийн амьдралтай болсон байна. Хүн оюунлаг шинжээсээ гарч, бие махбодын араатны шинж рүүгээ хэт орж байна.

-Таныг залуу байхад таны ахмад үеийнхэн бас ингэж ярьж байсан болов уу?
-Тэгээгүй. Одоо бол хөгжлийн төлөө хөгжил яваад байна. Өндөр байшин, эд материалын төлөөх тэмцэл урьд урьдынхаас илүү их эрчтэй байдаг болж. Тийм болохоор энэ үеийн залуус нийгмийн энэ эмгэнэлт жүжгэнд орж байна. Эд мөнгөний төлөө, хэдхэн минутын дур тачаалын төлөө амьдралынхаа гол ойлтголтыг тулгачихсан. Хөгжлийн төлөөх ийм өлсгөлөн хүмүүсийг оюун санааны болоод зүрх сэтгэлийн эмгэнэлт байдалд оруулж байна.

-Та цаашид юу хийе гэж төлөвлөж байна?
-Зохиолоос түр холдож байгаа. Дэлхийн монголчууд гээд олон ангитай баримтат киноны ажилд орсон. Дэлхий дээр амьдарч байгаа бүхий л монголчууд дээрээ очино. Тэд маань биднийг сайхан хүлээж авна гэдэгт итгэлтэй байгаа.

-Таны ажилд амжилт хүсье.
-Баярлалаа. Танай хамт олонд ч бас ажлын амжилт хүсье.  

Ярилцсан О.Ариунбилэг

Ангилал : Миний тухай | Нийтэлсэн : Б. Батрэгзэдмаа | Уншсан (389) | Сэтгэгдэл ( 0 ) | Дэлгэрэнгүй

Д.Энхболдбаатар: Б.Батрэгзэдмаа миний хамгийн хvчтэй eрсeлдeгч2007.02.28 Eнeeдрийн монгол Утга зохиолын хvрээнийхэн

2008-10-03 15:38:50
2007.02.28 Eнeeдрийн монгол

Утга зохиолын хvрээнийхэн Д.Энхболдбаатарыг яруу найрагч хэмээн тооцдог байлаа. Энэ нь ч аргагvй юм. Тэрбээр 1996 онд “Eнгeрсeн цаг”, 2004 онд “Тvнэр аниргvй” яруу найргийн ном хэвлvvлсэн. Гэвч 2005 онд зохиогдсон богино eгvvллэгийн “Утгын чимэг” наадамд “Удирдагчийн нууц” зохиол нь vргэлжилсэн vгийн мастеруудын хараанд eртeж, магадгvй загатнасан газрыг нь маажаад амжсан. Энэ нь тvvнийг vргэлжилсэн vгийн зохиолд цахир хагалах нэгэн гэдгийг сануулсан хэрэг. Eнгeрсeн жил тvvний
“Агуу их сvр хvчний тухай дууль” хэмээх роман хэвлэгдсэн билээ. Ирэх гуравдугаар сарын хоёронд Улсын драмын эрдмийн театрт “Амьдрал чиний тeлee” жvжиг нээлтээ хийх
гэж байна. Уг жvжгийн зохиодч МЗЭ-ийн шагналт яруу найрагч Даваадоржийн Энхболдбаатар. Тvvнтэй шинэ жvжгийнх нь тухай болон утга зохиол, яруу найргийн талаархи санаа бодлыг нь хуваалцлаа.
-Таны зохиол “Амьдрал чиний тeлee” жvжиг УДЭТ-т тавигдаж нээлтээ хийх гэж байна. Энэ жvжгийн зохиолын талаар яриагаа эхлэх vv?
-Жvжгийн зохиолоо 2006 онд бичсэн. Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жил, Их зохиолч Д.Нацагдоржийн мэндэлсний 100 жилийн ойд зориулж БСШУЯ, УДЭТ, МЗЭ-ээс жvжгийн зохиолын уралдаан зарласан. Энэ уралдаанд тэргvvн байр эзэлсэн. УДЭТ-ын найруулагч Ч.Тvвшин найруулж тавьж байна. Энэ жvжигт 1930 оноос 1940 оны хоорондох монголчуудын амьдрал, vйл явдлыг гаргасан. Хvмvvс энэ vеийг янз бvрээр дvгнэдэг. Тvvхэндээ хэлмэгдvvлэлтийн vе гээд vечилчихсэн. Миний хувьд хэлмэгдvvлэлт гэж нэрлэмээргvй байгаа. Тухайн цагт нэг нь нeгeeгee хэлмэгдvvлчихье гэж огт бодож байгаагvй. Хэлмэгдvvлж байсан, хэлмэгдэж байсан бvгд л эх орныхоо тусгаар тогтнолын тeлee зvтгэж явсан нь илэрхий. Энэ жvжгээ ийм л чиг шугам тавьж бичсэн. Гол дvр нь мэдээж дотоод явдлын яамны офицер байгаа. Ер нь дотоод яам, ногоон малгайтай хvмvvс гэхээр бидэнд айдас хvйдсийн зvйл бууж, eeрийн эрхгvй далд мэдрэмжээрээ сэртэсхийдэг. Энэ нeхдvvд чинь хvмvvсийг хэлмэгдvvлмээр санагдаад хэлмэгдvvлээд байсан юм биш. Тэр хvмvvст тодорхой итгэл vнэмшил гэсэн юм байж таарна. Ийм санааг дэвшvvлж хvмvvсийн тархинд хадагдчихсан гажууд сэтгэлгээг eeрчилж, тухайн цаг vеийг цагаатгах зорилгоор энэ жvжгийг бичсэн.
-Та ихэвчлэн яруу найраг болоод vргэлжилсэн vгийн зохиол бичдэг хvн. Одоо тайзны бvтээл рvv орж байна. Энэ тeрeл жанрын хувьд ямар санаа бодолтой явна?
-Тайзны бvтээл рvv анх орж байгаа юм биш л дээ. 1996 онд миний анхны жvжиг УДЭТ-ын тайзнаа тавигдаж байлаа. Энэ миний хоёр дахь жvжиг.
-Анх ямар жvжиг тавьж байв?
-”Наран тойргийн тасархай” гээд бас л тvvхэн жvжиг. Хvннvгийн vеийн бee мeргeл, шарын шашны зeрчил. Хаан сэнтийний тeлeeх дайны тухай vзvvлсэн жvжиг байсан. “Амьдрал чиний тeлee” жvжиг маань жvжгийн зохиолын уралдаанд тvрvvлсэн гэлээ. Тvvхэн, орчин vеийн, хvvхдийн гэсэн гурван тeрлeeр уралдаан зарласан. Одоо тавигдаж байгаа жvжиг маань мэдээж тvvхэн гэсэн тeрeлд нь шалгарсан. Хvvхдийн тeрeлд мeн миний жvжиг тэргvvн байр эзэлсэн. Харин орчин vеийн жvжигт У.Шигvvрэгийн бvтээл шалгарсан.
-Хvvхдийн жvжиг чинь тэгэхээр бас тайзнаа тавигдах нь ээ?
-Тавигдах эсэхийг би сайн мэдэхгvй байна. Шалгаруулсан комисс л мэднэ. Жvжгийн зохиол, энэ тeрeл жанрт С.Жаргалсайхан, Ш.Гvрбазар, Б.Батрэгзэдмаа гээд сvvлд сайн бичиж байгаа томоохон тeлeeлeгчид байна. Ялангуяа Б.Батрэгзэдмаагийн жvжгvvд орчин vеийн шинжтэй, маш хурц сонин эргэлтvvдтэй. Зохиолчийнх нь хувьд би мундаг гэж боддог. Шуудхан хэлэхэд миний хамгийн хvчтэй eрсeлдeгч гэх vv дээ. Eeрийн оронд тавигдаж байгаа жvжгvvдийг аль болохоор vзэхийг бодно. Ийм тийм гэж дvгнэхэд хэцvv. С.Жаргалсайхан гэхэд ихэвчлэн тvvхэн сэдэв барьж бичдэг. Б.Лхагвасvрэн гуайн зохиолууд тэр чигээрээ миф буюу домог зvй, туульсын шинжтэй. Eeрee ерeeсee дууль сэтгэлгээтэй хvн. Яруу найраг нь ч тийм. Б.Батрэгзэдмаа бол абсурд /орчин vеийн/ шинжтэй. Сюрреалист ч гэмээр юм уу гэж боддог. Хvн ямар нэг изм барьж аваад бичнэ гэж байхгvй. Ямар элемент нь давамгайлна, vзэл санаа нь тvлхvv орно. Тvvгээрээ дамжиж vзэгчдэд хvрнэ. Уран бvтээл бvхэн eeр eeрийн хувь заяатай байдаг.
-Б.Батрэгзэдмаа зохиолчийн “Хаалганы eмнe” жvжиг тухайн vедээ багагvй шуугиан тарьж байсан?
-Зохиол нь бол vнэхээр сайн. Маш хурц. Хvний сэтгэл доторхийг тэр чигээр нь хуйлруулаад гаргачихсан. Харин жvжгийн тавилтыг нь хэлж мэдэхгvй юм. Vндсэндээ тавилт нь миний санаанд хvрээгvй. Гэхдээ би театрынхныг дайрч давшлах гэсэнгvй.
-Сvvлийн vед жvжгийн зохиол орчин vеийн шинжтэй болоод байна уу?
-Янз бvр л байгаа. С.Жаргалсайхан, Б.Лхагвасvрэн нарыг соцреалист гэж хэлэхгvй. Бас модернист гэж хэлэхгvй. Харин яг eeрийнхee vзэл санааг тууштай баримтлаад зохиолоо туурвиж байгаа хvмvvс байна. Тухайлбал Д.Урианхай гэж аварга амьтан байна. У.Шигvvрэг байна. Ш.Гvрбазар бол ерeeсee романтик. Хайр дурлал бичдэг хvн.
-Таны яруу найргийн бvтээл ерeнхийдee орчин vеийн модерн тал руугаа. Тайзны бvтээл чинь тvvхэн сэдэвтэй. Тэгэхээр жvжиг зохиолд орчин vеийн чиг хандлага мэдрэгддэг vv?
-Тvvхэн жvжиг ерeeсee тvvхэн дэлгэц дээр л бичигдэнэ. Маш нарийн чимхлvvр ажилтай. Гэхдээ уран зохиол гэдэг чинь ерeeсee хvний тухай шинжлэх ухаан. Тvvхэн ч байна уу, орчин vеийнх ч байна уу, хамаагvй. Тэнд хvний сэтгэл зvйн болоод оюун санааны дvр гарч байдаг. Eнeeдeр гутарч байсан сэтгэл маргааш хэрхэн хeeр хeгжeeнтэй болох eeрчлeлтvvд юм.
-Тvvхэн зохиолууд бичээд ирэхээр eeрийн чинь шvлэг яруу найрагтай зeрчилдeх юм гардаг уу. Эсвэл eeрийгee орон зайнаас ангид байлгаж чаддаг уу?
-Зeрчил гарахгvй. Харин ч бvр хэлхээ холбоотой. Хvмvvсийн сэтгэл хeдлeлийн шалтгаан янз бvр байдаг байх. Миний хувьд тvvхийн томоохон бvтээлvvд уншаад сууж байхад гэнэт сэрхийж шvлэг бичдэг. Магадгvй онгод гээч зvйл нь тэр болов уу. Тэгэхээр онгодыг маань хeглeдeг нэг зvйл бол тvvхийн зохиолууд. Мэдээж эр хvнийхээ хувьд сайхан бvсгvй зэрэг eeр зvйл байлгvй яахав. Гэхдээ цаад далайцынхаа хувьд тvvхийн зохиолууд юм даа.
-Сая танай vеийн нэг яруу найрагчтай уулзахад “Бид Д.Нацагдоржийгоо бурханчлан шvтээд, тэндээ эргэлдээд байх уу. Эсвэл Д.Нацагдоржоосоо цааш хэтэрч гарах уу” гэх зvйл ярьж байсан. Та сvvлийн vеийн шvлэг яруу найраг, урлаг утга зохиолын талаар ямар санаа бодолтой явдаг вэ?
-Аливаа юманд хeгжлийн гольдрил чиглэл гэж байдаг. Магадгvй хувь заяаны ч гэж хэлж болох. Монголын утга зохиол энэ гольдрилынхоо дагуу л явж байгаа. Тvvнээс ухарч байна, зогсонги гэж хэлдэг хvн нь би биш. Их утга зохиолыг vндэслэгч Д.Нацагдоржийнхоо тухай бид янз бvрээр л ярьдаг. Магадгvй энэ их хvнийг шvтэхгvй ч байж болно. Тухайн хvний eeрийнх нь vзэл. Хэрвээ vгvйсгэж байгаа бол энэ хvнээс eeрee илvv байх шаардлагатай. Илvv ч байдаг хvмvvс бий л байх. Миний ойлгож байгаагаар Д.Нацагдоржийн “Харанхуй хад” зохиолын сэтгэлгээ, илэрхийлэл, яруу найруулгын хувьд дийлж гарах бvтээл одоогоор Монголын утга зохиолд алга байна гээд хэлчихэд нэг их буруудахгvй байх. Би хувьдаа их Д.Нацагдоржийг хэмжvvр болгож тавьж vздэг. Бага байхдаа хvvхдvvд eeрийгee том болж уу гэдгээ шалгаж vздэгтэй ижил.
-Д.Нацагдорж eeрeeс чинь хэр хол байх юм?
-”Харанхуй хад” зохиолоор баримжаалахад их хол байна.
-Сvvлийн vед ямар бvтээл туурвиж байна. Шvлэг яруу найргийг чинь л асуугаад байна?
-Яруу найраг гэдэг зовлонтой урлаг юм аа.Хvн архинд орж, хар тамхинд донтдог шиг яруу найрагт ордог юм байна. Шvлэг бичихгvй eнжчихье гэхээр дотоод сэтгэл рvv нэг юм хатгаад зvгээр байж болдоггvй. Миний багаасаа баримталсан нэг зарчим байдаг.
-Ямар?
-Би ямар нэгэн хэв загвар, “изм”, хэлбэрдэлтэд баригдахгvй. Бичсэн шvлэг бvр eeр eeр байгаасай гэж боддог. Гэхдээ хvн хэзээ ч тийм байж чаддаггvй юм шиг байна. Бvтээлийг маань уншигчид болоод eнee аугаа их цаг хугацаа л шvvнэ. Бvх насаараа л эрэлхийлж яваад дуусна даа гэж боддог.
-Аливаа юмыг vнэлнэ гэдэг маш харьцангvй ойлголт. Ер нь Та vнэлэмжийн талд ямар бодолтой явдаг вэ?
-Vнэлэмж гэх зvйлийг урлагт, тэр тусмаа яруу найрагт бий болгох гэж зvтгэх нь тийм ч оновчтой зvйл биш. Хvн яруу найраг уншихгvй, сонирхохгvй байж болно. Хэрвээ яруу найраг, урлаг утга зохиолгvйгээр амьдарч чадах юм бол хамаа алга. Албадах хэрэггvй.
Гэхдээ яруу найргийг ойлгохгvйгээр амьдарна гэдэг нэг талаараа гунигтай л даа. Хvн гээч амьтан зvрх сэтгэлдээ хeтлeгдeж яваагийн vндсэн хeдeлгvvр нь яруу найраг байж магадгvй.
-11 жилийн зeрeeтэй хоёр дахь жvжгээ бичжээ. Яг одоо Танд ийм л юмны талаар бичмээр байна гэсэн санаа тeрж байна уу?
-Тийм ийм гээд амлах тeвeгтэй . Гэхдээ бодож санаж яваа зvйлбайлгvй яахав. 1990 оноос 2000 оны хоорондох 10 жилийн vйл явдлыг гаргасан бvтээл туурвимаар бодогддог юм. Энэ хугацаанд монголчууд яг ямар хувь заяанд хeтлeгдeж, орон зай, цаг хугацаанд амьдарч байв гэдгийг.
-Нууц биш бол энэ зохиол яг хэдийд гараас чинь гарах бол?
-Ойрын хугацаанд бичиж амжихгvй байх. Энэ жилдээ eгvvллэгийн нэг тvvвэр гаргах санаатай байна. Би хvнтэй адил хeдeлмeрч биш. Юмыг их удаан бодож, нухаж байж санаагаа чинээнд тултал хийхийг эрмэлздэг. Энэ миний сул тал байж ч болох талтай.
Норовын Гантулга
Ангилал : Миний тухай | Нийтэлсэн : Б. Батрэгзэдмаа | Уншсан (460) | Сэтгэгдэл ( 0 ) |